آدنومیوز یکی از بیماریهای رایج زنان است که در آن بافت داخلی رحم (آندومتر) به لایهی عضلانی رحم (میومتر) نفوذ میکند. این وضعیت میتواند باعث بزرگ شدن رحم، درد شدید و خونریزیهای نامنظم شود. در این مقاله به بررسی جامع آدنومیوز، علل، علائم، روشهای تشخیص و درمان آن میپردازیم.
آدنومیوز چیست؟
افتی که رحم را می پوشاند (آندومتر) نوع خاصی از بافت غده ای است که به هورمون ها پاسخ می دهد. آندومتر هر ماه با ضخیم شدن برای بارداری آماده می شود. اگر بارداری اتفاق نیفتد، بافت آندومتر در طول دوره قاعدگی فرو ریخته و از بین می رود.
اما در آدنومیوز مقداری از این بافت به داخل میومتر که دیواره عضلانی داخلی رحم است رشد می کند. این بافت همانطور رفتار می کند که رحم را پوشانده باشد، بنابراین ضخیم می شود و با چرخه قاعدگی ماهانه زنان خونریزی می کند
علائم آدنومیوز
آدنومیوز در اغلب مواقع نشانه و علائم خاص و قابل توجهی ندارد. با این حال موارد زیر ممکن است در اثر آدنومیوز برای فرد مبتلا به آن رخ دهد:
- خونریزی های شدید یا طولانی مدت در دوران قاعدگی
- گرفتگی و انقباض در داخل لگن و زیر شکم در طول قاعدگی (دیسمنوره)
- درد های مزمن در لگن
- رابطه جنسی دردناک (دیسپارونیا)
علاوه بر این، احتمال بزرگ شدن رحم در اثر آدنومیوز وجود دارد. معمولا افراد آن را به شکل حساسیت، تحریک پذیری و احساس فشار در زیر شکم خود احساس میکنند.
آدنومیوز چه علتی دارد؟
علت آدنومیوز هنوز ناشناخته است. با این حال، نظریاتی در این باره مطرح شده که شامل موارد زیر است:
- رشد بافت تهاجمی
آسیب به رحم، مثلا: در حین زایمان سزارین یا هر جراحی دیگر، نیز ممکن است باعث آدنومیوز شود. این به این دلیل است که در اثر اسکار ناشی از آسیب وارد شده، بافتی شبیه به آندومتر در داخل عضله دیواره رحم رشد میکند.
- دوره رشد جنینی
آدنومیوز ممکن است قبل از تولد، زمانی که رحم (در جنین دختر) شکل می گیرد، در فرد وجود داشته باشد.
- التهاب رحم مربوط به زایمان.
نظریه دیگری ارتباط بین آدنومیوز و زایمان را نشان می دهد. التهاب پوشش رحم در طول دوره پس از زایمان ممکن است باعث شکسته شدن مرز طبیعی سلولهای پوشاننده رحم شود
- منشا سلول های بنیادی یک نظریه اخیر پیشنهاد می کند که سلول های بنیادی مغز استخوان ممکن است به عضله رحم حمله کنند و باعث آدنومیوز شوند.
- رشد غیرطبیعی بافتهای آندومتریومی در عضله رحم یکی از دلایلی است که به آدنومیوز نسبت داده میشود. به علاوه، برخی تحقیقات نشان میدهند که تغییرات هورمونی نیز میتواند در ایجاد این وضعیت نقش داشته باشد. برای مثال، افزایش سطح هورمون استروژن ممکن است باعث تحریک رشد غیرعادی بافتهای رحم شود.
- از طرف دیگر، بالا رفتن سن نیز به عنوان یک عامل خطر مطرح شده است. آدنومیوز بیشتر در زنانی که در دهههای 40 و 50 زندگی خود هستند، شایعتر است. این امر ممکن است به دلیل تغییرات هورمونی مرتبط با نزدیک شدن به دوران یائسگی باشد.
ریسک فاکتور ها و عوامل زمینه ساز خطر
عوامل خطر آدنومیوز عبارتند از:
- جراحی قبلی رحم، مانند بخش C، برداشتن فیبروم، یا اتساع و کورتاژ (D&C)
- زایمان
- افزایش سن و ورود به میانسالی
بیشتر موارد آدنومیوز – که به استروژن بستگی دارد – در زنان 40 و 50 ساله مشاهده می شود. آدنومیوز در این زنان می تواند با قرار گرفتن طولانی تر در معرض استروژن در مقایسه با زنان جوان تر مرتبط باشد. با این حال، تحقیقات فعلی نشان می دهد که این بیماری ممکن است در زنان جوان تر نیز شایع باشد.
عوارض و خطرات آدنومیوز
اگر اغلب در طول قاعدگی خونریزی طولانی مدت و شدید دارید، ممکن است دچار کم خونی مزمن شوید که باعث خستگی و سایر مشکلات سلامتی می شود.
اگرچه آدنومیوز به تنهایی مضر نیست، اما درد و خونریزی بیش از حد مرتبط با آدنومیوز می تواند زندگی شما را مختل کند. ممکن است از فعالیت هایی که در گذشته از آنها لذت می بردید اجتناب کنید زیرا درد دارید یا نگران آغاز خونریزی غیرمنتظره هستید!
نحوه تشخیص آدنومیوز
تشخیص آدنومیوز با مشاوره با پزشک متخصص زنان و زایمان آغاز میشود. پزشک حتما تاریخچه پزشکی بیمار را بررسی کرده و معاینه فیزیکی اندام های لگنی را انجام میدهد.
در طی معاینه لگنی، فرد معمولاً در رحم خود احساس حساسیت خواهد کرد. اگر پزشک احساس کند که رحم کمی بزرگ شده و مشکوک به آدنومیوز باشد، ممکن است آزمایشهای دیگری را مدنظر قرار دهد، از جمله:
- سونوگرافی: این روش به پزشک اجازه میدهد تا به بررسی نواحی بافت پوشش رحم در عضله رحم بپردازد.
- MRI: اسکن MRI یک روش رایج برای مشاهده عضله داخلی رحم توسط پزشک است.
- بیوپسی آندومتر: گاهی اوقات، پزشک میخواهد نمونه کوچکی از بافت آندومتر در رحم را برای آزمایش بردارد. اگرچه این آزمایش به تشخیص آدنومیوز کمک نمیکند، اما میتواند سایر علل برای علائم بیمار را رد کند.
با این حال، این آزمایشها تشخیص قطعی نمیدهند. تشخیص قطعی آدنومیوز تنها زمانی امکانپذیر است که فرد تحت عمل هیسترکتومی قرار گرفته و متخصص زنان، رحم را زیر میکروسکوپ بررسی کند.
درمان آدنومیوز
بدون درمان، آدنومیوز ممکن است به همان شکل باقی بماند یا بدتر شود.
اگر فردی هیچ علائمی نداشته باشد، قصد بارداری نداشته باشد یا به دوران یائسگی نزدیک باشد (زمانی که بیشتر افراد از علائم خود رهایی مییابند)، درمان ضروری نیست.
با این حال، گزینههای درمانی متعددی در دسترس است:
داروهای ضد التهابی: داروهایی مانند ایبوپروفن میتوانند درد و ناراحتی را کاهش دهند.
داروها: قرصهای ضد بارداری خوراکی، دستگاههای داخل رحمی پروژسترونی یا تزریقات (دپو-پروورا) میتوانند به کاهش علائم کمک کنند. علاوه بر این، پزشکان ممکن است آگونیستها یا آنتاگونیستهای هورمون آزاد کننده گنادوتروپین را تجویز کنند، اما معمولاً فقط در کوتاهمدت، زیرا میتوانند منجر به یائسگی کاذب یا موقتی شوند. در موارد نادر، ممکن است پزشکان این داروها را برای بلندمدت تجویز کنند، اگر فرد به سایر درمانها پاسخ ندهد.
آمبولیزاسیون شریان رحمی: این روش شامل قرار دادن یک لوله در شریان اصلی در کشاله ران و تزریق ذرات کوچک به منطقه آسیبدیده است. این کار باعث قطع جریان خون به ناحیه میشود و آدنومیوز را کوچک کرده و علائم را کاهش میدهد.
هیسترکتومی: تنها درمان قطعی برای آدنومیوز، برداشتن کامل رحم است. این ممکن است گزینهای نامناسب برای افرادی باشد که هنوز قصد بارداری دارند، مگر اینکه تمامی درمانها ناکام بمانند و فرد تمایل داشته باشد درد را به بارداری ترجیح دهد.
